W rozmowie opublikowanej 22 listopada 2026 roku Marta Młyńska, autorka książki „Usiądź wreszcie!”, ostrzega przed kulturą nieustannego pośpiechu, która zamienia odpoczynek w źródło wstydu.
Według rozmowy opublikowanej przez Onet.pl psycholożka wskazuje na przewlekłe przeciążenie kobiet, presję samodoskonalenia i przekonanie, że wytchnienie trzeba najpierw wypracować. Jej diagnoza dotyczy całego społeczeństwa: niemal 80 proc. uczestników badania PZU Zdrowie z 2026 roku przyznawało, że w poprzednich trzech miesiącach przynajmniej czasami odczuwało przewlekłe zmęczenie.
Co kryje się za przewlekłym zmęczeniem?
Młyńska opisuje mechanizm, w którym zwyczajne życie zaczyna wyglądać na zaniedbanie, a chwila bezczynności prowokuje ocenę otoczenia. Człowiek ma stale podnosić sobie poprzeczkę, poprawiać kolejne dziedziny życia i udowadniać własną użyteczność. Po pewnym czasie nie potrzebuje już zewnętrznego poganiacza, bo sam rozlicza się z każdej niezagospodarowanej godziny.
Autorka używa na określenie tego zjawiska dosadnego pojęcia „kultury zapi***dolu”. Jak wyjaśniała, zespół wydawnictwa Publicat zastanawiał się nad jego mocą, lecz wspólne doświadczenie wielu czytelniczek przemawiało za nazwaniem problemu wprost.
„Ta kultura wmawia nam, że tylko życie ultrawymagające, w którym powinnyśmy nieustannie podnosić sobie poprzeczkę, optymalizować się i upgrade'ować, żeby zostać sławetną 'najlepszą wersją siebie', to życie, które jest warte przeżycia”, mówiła Młyńska.
Szczególny ciężar spoczywa według niej na kobietach. Po pracy zawodowej wielu z nich czeka dyżur emocjonalny: słuchanie bliskich, łagodzenie sporów i czuwanie nad atmosferą w domu. Nawet odpoczynek na kanapie może więc oznaczać kontynuowanie obowiązków.
Macierzyństwo nie może oznaczać wymazania siebie
Młyńska odnosi się do wzorca Matki Polki, która zaciska zęby, znosi wszystko i własne potrzeby stawia na końcu. Nie odrzuca przy tym dorobku babć i matek. Przypomina umiejętności, ciepło i troskę przekazywane w rodzinach, ale odróżnia je od przekonania, że kobieta powinna pozostawać niewidoczna i zawsze ustępować innym.
Przekonania takie zaczynają się często w dzieciństwie. Dziewczynki uczono ugodowości, pomagania i opiekowania się młodszym rodzeństwem, rzadziej zaś stawiania granic. W dorosłym życiu odpoczynek uruchamia wtedy poczucie winy, ponieważ zawsze pozostaje ktoś, kto czegoś potrzebuje.
Na warsztatach autorka pyta uczestniczki, kiedy nakładają sobie obiad. Niemal wszystkie odpowiadają, że na samym końcu. Dla Młyńskiej to obraz szerszego problemu: kobieta zajmuje ostatnie miejsce również przy podziale własnego czasu i uwagi.
Troska o zdrowie matki nie stoi w sprzeczności z dobrem rodziny. Autorka podkreśla, że dzieci potrzebują mamy, która ma przestrzeń na regenerację i własne potrzeby. Przewlekłe przeciążenie odbiera natomiast siły niezbęde do budowania relacji.
Pułapka samorozwoju i mierzonego życia
Książka pokazuje również, jak dbanie o siebie zamienia się w kolejny obowiązek. Modne zajęcia, kosztowne nawyki i wymagające projekty mają przynosić radość, lecz często dokładają pośpiech. Młyńska radzi wtedy zadać proste pytanie: czy to rzeczywiście mi służy?
Podobnie działa nieustanny samorozwój. Gdy każdą cechę trzeba poprawić, człowiek traci przekonanie, że może zaakceptować siebie tutaj i teraz. Autorka przywołuje myśl Carla Gustava Junga, według której zmiana zaczyna się właśnie od akceptacji.
Zegarki, aplikacje i urządzenia mierzące aktywność potrafią objąć kontrolą nawet wypoczynek. Sen, ruch i regeneracja stają się wynikami do poprawienia. Młyńska odwołuje się do koncepcji samowyzysku Byung-Chula Hana: człowiek tak głęboko przyswaja wymóg wydajności, że sam staje się swoim nadzorcą.
Kiedy ciało upomina się o odpoczynek
Wiele osób odkłada reakcję na bóle głowy, senność i pogorszenie samopoczucia, licząc że dolegliwości miną same. Młyńska porównuje ten tryb życia do zaciągania długu wobec organizmu. Sygnały zmęczenia zagłusza się kawą, kolejnym zadaniem albo tabletką przeciwbólową, aż wyczerpanie uniemożliwia dalsze ignorowanie potrzeb.
Autorka zaznacza, że dolegliwości mogą mieć różne przyczyny i należy konsultować je z lekarzem. Mogą być również powodem do przejrzenia obowiązków oraz poszukania pomocy psychologicznej lub terapeutycznej. Bez regularnej regeneracji nie ma długotrwałego funkcjonowania.
W tradycji katolickiej odpoczynek nie jest nagrodą przyznaną dopiero po załamaniu. Niedziela porządkuje pracę i wypoczynek, przypominając o godności człowieka, którego wartość nie zależy wyłącznie od wykonanych zadań.
Jak odzyskać odpoczynek bez poczucia winy?
„Usiądź wreszcie!” łączy się z wcześniejszą książką Młyńskiej „Wypalona”. Nowa publikacja wyrasta z jej doświadczenia, historii bliskich oraz rozmów z uczestniczkami szkoleń. Wiele z nich po krótkim usiądnięciu natychmiast wracało myślami do niedokończonych prac.
Autorka przyznaje, że sama przeszła wypalenie i epizod depresji. Dziś potrafi odpoczywać bez wyrzutów sumienia, także bezproduktywnie. Pomaga jej terapia akceptacji i zaangażowania, czyli ACT, a także świadome wybieranie zobowiązań.
Przywołuje też myśl psychologa Przemysława Staronia: odpoczynek potrzebuje miejsca w codzienności, ponieważ czekanie wyłącznie do urlopu wyczerpuje. Ten wątek rozwija również w podcaście Gosi Ohme w Apple Podcasts, poświęconym wypaleniu i kobietom, które nie potrafią usiąść.
Najczęstsze pytania o odpoczynek
Czy na odpoczynek trzeba zasłużyć?
Marta Młyńska uważa, że nie. Regeneracja jest warunkiem zdrowia i odpowiedzialnego wypełniania obowiązków, a nie nagrodą za całkowite wyczerpanie.
Dlaczego kobiety częściej czują się winne?
Autorka wskazuje na wychowanie do usłużności, niewidzialną pracę emocjonalną i przyzwyczajenie do stawiania potrzeb bliskich przed własnymi granicami.
Od czego zacząć zmianę?
Od zauważenia źródeł przeciążenia i znalezienia miejsca na odpoczynek w zwykłym dniu, nie dopiero podczas urlopu. Dolegliwości zdrowotne warto skonsultować z lekarzem.
