Publikacja Onet.pl z 13 listopada zaprezentowała czytelnikom fragmenty powieści „Paradygmat zła. Odkupienie” autorstwa Mag Egnever, thrilleru, który stawia niewygodne pytanie: kto ma prawo decydować, kto zasługuje na drugą szansę. To opowieść o granicach sprawiedliwości, moralności i człowieczeństwa, w której kat sam wymierza karę, a odkupienie okazuje się równie brutalne jak kara sama.
Według Onet.pl, który opublikował fragmenty dwóch pierwszych rozdziałów książki, powieść prowadzi czytelnika przez mroczny świat, gdzie „każda wina ma swoją cenę”. To literatura gatunkowa, ale postawiona na fundamencie odwiecznego sporu o naturę zła i sens kary, sporu, który w polskiej tradycji kulturowej ma głębokie zakorzenienie chrześcijańskie.
Geneza zła: ojciec i syn u drzwi zakazanego pokoju
Pierwszy rozdział, zatytułowany „Geneza”, przedstawia scenę o niespotykanej w gatunku emocjonalnej sile. Edward zastaje swojego kilkunastoletniego syna Jeremy’ego w miejscu, do którego chłopiec nie miał wstępu. Mimo złamania zakazu ojciec przytula syna, po czym stara się spokojnie wyprowadzić go z korytarza.
„Wiesz, że zawsze znajdę dla ciebie czas. Tylko tu nie wchodź. Proszę cię, synu. To nie jest miejsce dla dzieci”, mówi Edward w przywołanym przez Onet.pl fragmencie.
Chłopiec jednak nie zamierza ustąpić. Gdy ojciec domyśla się jego zamiarów, Jeremy wyrywa się z objęcia i biegnie w stronę oświetlonego pokoju. „Jeremy, stoj! Błagam! Stój! To ci zniszczy życie!”, krzyczy Edward.
Scena ta, na pozór rodzinna, zapowiada sedno powieści: zło nie rodzi się znikąd. Ma swoją genezę, często ukrytą za drzwiami, które dorośli próbują trzymać zamknięte.
Sygnalista: samosąd czy sprawiedliwość?
Drugi opublikowany rozdział, „Sygnalista”, przenosi akcję w zupełnie inne rejony. Bohaterka, reporterka telewizyjna, rozmawia z Kaiem o seryjnych morderstwach, oznaczonych tajemniczą literą „R”. Kolejnym wątkiem jest zniknięcie Yao, który wyjechał na misję związaną z zabójstwami.
Centralny dla powieści okazuje się spór bohaterów o naturę zabójcy. Kai nazywa jego działania samosądem. Reporterka jednak widzi rzecz inaczej: „Teraz myślę, że on po prostu wymierza sprawiedliwość za to, co te «niby ofiary» zrobiły innym”.
Ofiary zabójcy okazują się bowiem sprawcami torturowania zwierząt, m.in. na potrzeby przemysłu futrzarskiego. Reporterka, wstrząśnięta opublikowanym materiałem, stawia tezę, że gdyby państwo surowo karało okrucieństwo wobec zwierząt, „całe to towarzystwo zwyrodnialców zastanowiłoby się dwa razy”, zanim dopuściłoby się zbrodni.
To jest właśnie moment, w którym powieść Egnever przestaje być tylko thrillerem, a staje się diagnozą. Autorka pokazuje, jak luki w państwie prawa tworzą pole dla samosądu, a także jak łatwo współczesnego człowieka przekonać, że zbrodnia bywa „usprawiedliwiona”.
Zło nie boi się prawa. Boi się tych, którzy stoją ponad nim
Tytuł publikacji Onet.pl nawiązuje do najmocniejszej tezy powieści: prawo samo w sobie nie chroni przed złem. Chronić mogą jedynie ludzie, którzy stoją ponad niego w sensie moralnym, nie zaś ci, którzy uważają się za sędziów w swoim własnym procesie.
Ta myśl nie jest obca polskiej tradycji. W kulturze ukształtowanej przez chrześcijaństwo pytanie o odkupienie zawsze miało dwa wymiary: karę ziemską i sąd sumienia. Apostoł Paweł w Liście do Rzymian przypomina, że „nie daj się zwyciężyć złu, ale zło dobrem zwyciężaj”. To zdanie, przez wieki stanowiące fundament etyki europejskiej, dziś bywa odrzucane jako naiwne. Tymczasem właśnie ono stanowi jedyną realną alternatywę dla logiki samosądu, którą powieść Egnever pokazuje w całej jej brutalności.
Współczesny kryminalny thriller rzadko odważa się na takie pytania. Większość produkcji, także literackich, poprzestaje na eskalacji przemocy, traktując kat jako bohatera, a ofiary jako statysty. Warto tu przywołać inną pozycję gatunku, thriller „Gra w chowanego” Chrisa Cartera, w którym, jak zauważają czytelnicy na Lubimyczytać, „zło nie zawsze nosi brzydką maskę”. Egnever idzie jednak dalej: pokazuje, że zło może przywdziać maskę sprawiedliwości, i to właśnie czyni je najbardziej niebezpiecznym.
Moralny niepokój jako wartość literatury
Fragmenty opublikowane przez Onet.pl sugerują, że „Paradygmat zła. Odkupienie” to powieść, która nie daje łatwych odpowiedzi. Autorka nie usprawiedliwia zabójcy, ale nie usprawiedliwia też społeczeństwa, które przygląda się okrucieństwu i milczy. Reporterka w rozmowie z Kaiem mówi wprost: „wszyscy jesteśmy temu winni”.
To zdanie można uznać za klucz do całej książki. Egnever nie stawia tezy, że samosąd jest akceptowalny. Stawia trudniejsze pytanie: co robić, gdy państwo zawodzi, a prawo karne okazuje się zbyt łagodne wobec zwyrodnialców? Odpowiedź nie może polegać na przejęciu roli kata, bo wtedy, jak chce tytułowy paradygmat, odkupienie staje się równie brutalne jak sama kara.
Dla czytelnika wychowanego na wartościach chrześcijańskich odpowiedź jest jasna: walka ze złem musi toczyć się w granicach prawa i sumienia, a nie ponad nimi. Zło, jak przypomina tytuł publikacji, nie boi się prawa. Boi się tych, którzy stoją ponad nim, ale w sensie moralnym, nie w sensie władzy nad życiem i śmiercią.
Czy „Paradygmat zła. Odkupienie” to książka o samosądzie?
Tak, w centrum fabuły stoi zabójca, który morduje osoby związane z torturowaniem zwierząt, a bohaterowie spierają się, czy jego czyny to samosąd, czy wymierzanie sprawiedliwości.
Kto jest autorem „Paradygmatu zła. Odkupienie”?
Autorką powieści jest Mag Egnever. Fragmenty książki, w tym rozdziały „Geneza” i „Sygnalista”, opublikował 13 listopada Onet.pl.
Jakie pytania stawia powieść?
Bookka pyta o granice sprawiedliwości i moralności: kto ma prawo decydować, kto zasługuje na drugą szansę, oraz czy odkupienie może przychodzić poprzez karę wymierzaną przez człowieka.