Wyniki badań opublikowane 14 listopada 2026 roku w prestiżowym czasopiśmie Science Advances wskazują, że powstanie gór mogło zadecydować o pojawieniu się złożonych form życia na Ziemi. Zespół naukowców z University of British Columbia, Utrecht University oraz Szwedzkiego Muzeum Historii Naturalnej wykazał, że wypiętrzanie się pasm górskich przed miliardami lat dostarczyło oceanom składników odżywczych niezbędnych do rozwoju fotosyntezy i wzrostu stężenia tlenu w atmosferze.
Jak informuje rmf24.pl, badania prowadzone przez grupę dr Matthijsa Smita z University of British Columbia obejmowały szczegółową analizę skał metamorficznych, które przez ostatnie trzy miliardy lat były poddawane ogromnym ciśnieniom w wyniku kolizji płyt tektonicznych. Naukowcy prześledzili, jak w wyniku tych procesów powstawały coraz wyższe pasma górskie, a ich rozwój znacząco wpływał na skład chemiczny atmosfery i oceanów.
Dwa momenty przełomowe w historii Ziemi
Kluczowym odkryciem jest zidentyfikowanie dwóch okresów gwałtownego wzrostu gór. Pierwszy miał miejsce około 2,2 miliarda lat temu, a drugi około 700 milionów lat temu. W obu przypadkach wzrost grubości skorupy kontynentalnej w rejonach górskich sięgał odpowiednio 30-60 km oraz niemal 90 km, co przekładało się na powstawanie masywnych pasm górskich o wysokościach porównywalnych z dzisiejszymi Himalajami.
Dr Douwe van Hinsbergen z Uniwersytetu w Utrechcie zwraca uwagę, że pierwsze wypiętrzenie mogło umożliwić pojawienie się lądów na dużą skalę, natomiast drugie doprowadzić do powstania gór o wysokościach przekraczających wszystko, co istniało wcześniej.
„Tak głębokie zmiany sugerują, że góry mogły odegrać znacznie większą rolę w kształtowaniu warunków do powstania życia, niż dotychczas sądzono” – podkreśla van Hinsbergen.
Rola fosforu i fotosyntezy w ewolucji życia
Dr Smit podkreśla, że przed trzema miliardami lat kluczowe pierwiastki, takie jak fosfor, były uwięzione w skorupie ziemskiej, a oceany pozostawały ubogie w składniki odżywcze. Dopiero rozwój wysokich gór umożliwił intensyfikację procesów wietrienia i erozji, dzięki czemu do oceanów zaczęły trafiać znaczne ilości substancji odżywczych.
To właśnie te procesy umożliwiły rozwój fotosyntezy i wzrost stężenia tlenu w atmosferze, co z kolei stworzyło warunki do powstania złożonych organizmów. Wyniki badań wskazują, że okresy wypiętrzania się gór pokrywają się w czasie z tzw. wydarzeniami oksydacyjnymi, czyli gwałtownym wzrostem zawartości tlenu w atmosferze.
Pierwsza taka zmiana, około 2,2 miliarda lat temu, zbiegła się z podniesieniem gór do wysokości około połowy dzisiejszych Himalajów. Drugi skok, 700 milionów lat temu, to czas, gdy powstały góry o wysokościach dorównujących obecnym najwyższym szczytom Ziemi.
Dr Ellen Kooijman ze Szwedzkiego Muzeum Historii Naturalnej podkreśla, że nie jest przypadkiem, iż rozwój i różnicowanie życia na Ziemi nastąpiły właśnie w tych okresach.
„To fascynujące, że pasma górskie, które dziś uważamy za stały element krajobrazu, przez miliardy lat nie istniały, a ich pojawienie się mogło być kluczowym czynnikiem napędzającym zmiany środowiskowe i biologiczne” – dodaje współautorka pracy.
Himalaje i Karakorum jako współczesny przykład
Współczesne Himalaje i Karakorum, z najwyższymi szczytami świata, Mount Everestem i K2, są stosunkowo młodymi pasmami górskimi, pod którymi grubość skorupy ziemskiej sięga nawet 80 km, czyli dwukrotnie więcej niż w przypadku większości innych kontynentów. Kolejne etapy wypiętrzania się tych gór miały, zdaniem naukowców, nieodwracalny wpływ na ilość materii dostarczanej do oceanów, co z kolei napędzało kolejne etapy ewolucji.
Badania zespołu dr Smita stanowią przełom w rozumieniu powiązań między procesami geologicznymi a ewolucją życia. Pokazują, że to, co działo się głęboko pod powierzchnią Ziemi, mogło mieć kluczowe znaczenie dla powstania warunków umożliwiających rozwój złożonych organizmów.
To właśnie góry, poprzez dostarczanie składników odżywczych i wpływ na klimat, mogły być motorem napędowym dla powstania bioróżnorodności, jaką dziś obserwujemy na naszej planecie.
Pytania i odpowiedzi
Jak góry wpłynęły na powstanie życia na Ziemi?
Wypiętrzanie się gór przed miliardami lat umożliwiło intensyfikację procesów wietrzenia i erozji, dzięki czemu do oceanów zaczęły trafiać znaczne ilości substancji odżywczych, w tym fosfor, co umożliwiło rozwój fotosyntezy i wzrost stężenia tlenu w atmosferze.
Kiedy nastąpiły dwa główne okresy wzrostu gór?
Pierwszy miał miejsce około 2,2 miliarda lat temu, a drugi około 700 milionów lat temu. W obu przypadkach powstały pasma górskie o wysokościach porównywalnych z dzisiejszymi Himalajami.
Kto przeprowadził badania dotyczące roli gór w ewolucji życia?
Badania przeprowadził zespół naukowców z University of British Columbia, Utrecht University oraz Szwedzkiego Muzeum Historii Naturalnej pod przewodnictwem dr Matthijsa Smita. Wyniki opublikowano w czasopiśmie Science Advances 14 listopada 2026 roku.