Wcześniactwo to nie tylko walka o pierwsze tygodnie życia
Wcześniactwo zwiększa ryzyko różnych schorzeń w dorosłym życiu, przede wszystkim ze strony układu krążenia i metabolicznego, jak nadciśnienie tętnicze, choroba wieńcowa, zawały serca i udary oraz cukrzyca, powiedziała w Światowy Dzień Wcześniaka, 17 listopada, dr n. med. Monika Wójtowicz-Marzec, kierownik Oddziału Neonatologii Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego nr 1 w Lublinie.
Wcześniak nie jest po prostu mniejszym noworodkiem. To dziecko, którego narządy nie osiągnęły dojrzałości potrzebnej do samodzielnego funkcjonowania poza organizmem matki, i ta niedojrzałość może wyznaczać całą jego dalszą drogę.
Według danych Głównego Urzędu Statystycznego, przywołanych przez lubelską lekarkę w rozmowie z Polską Agencją Prasową, około 7 proc. dzieci w Polsce rodzi się przedwcześnie, to jest przed ukończeniem 37. tygodnia ciąży. O skrajnym wcześniactwie mówimy, gdy poród następuje przed 28. tygodniem.
Jakie choroby zagrażają wcześniakom od pierwszych chwil?
Jednym z najczęstszych problemów są zaburzenia oddychania wynikające z niedojrzałości płuc.
„U części dzieci w kolejnych tygodniach może rozwinąć się dysplazja oskrzelowo-płucna, czyli przewlekła choroba płuc”, wyjaśniła dr Wójtowicz-Marzec.
Wcześniaki są też bardziej podatne na zakażenia, przede wszystkim z powodu niedojrzałego układu odpornościowego. Ryzyko zwiększa długi pobyt na intensywnej terapii i konieczność stosowania inwazyjnych metod leczenia.
U najmniejszych pacjentów częstym problemem jest utrzymująca się drożność przewodu tętniczego, zwanego przewodem Botalla. To naczynie łączące tętnicę płucną z aortą jest potrzebne dziecku przed narodzinami i po urodzeniu zwykle się zamyka. U wcześniaków może pozostawać otwarte dłużej, a gdy zaburza przepływ krwi i nadmiernie obciąża serce oraz płuca, wymaga leczenia.
W pierwszych miesiącach i latach życia mogą pojawić się zaburzenia czucia i percepcji. Wcześniaki wymagają też czasem późniejszej opieki neurologopedów, ponieważ w pierwszych tygodniach karmione są przez zgłębniki, co podrażnia gardło i jamę ustną.
Do najpoważniejszych powikłań przedwczesnych narodzin należą także krwawienia i inne uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego, retinopatia wcześniaków mogąca prowadzić do zaburzeń widzenia oraz martwicze zapalenie jelit, przypominają bielscy neonatolodzy w rozmowie z portalem beskidinfo.
Wcześniak na całe życie
Skala problemu nie kończy się na oddziale intensywnej terapii. Wcześniactwo wyznacza zdrowie na dekady.
„Im bardziej skrajny wcześniak, tym więcej możliwych obciążeń w dorosłości, jak np. nadciśnienie tętnicze, choroba wieńcowa, zawały serca i udary. Wcześniactwo zwiększa też ryzyko cukrzycy, insulinooporności, astmy. Możliwe są także zaburzenia neurologiczne m.in. spektrum autyzmu, ale także zaburzenia depresyjne”, wymieniła dr Wójtowicz-Marzec.
Ta myśl przewija się w wypowiedziach innych polskich specjalistów. „Wcześniakiem człowiek się rodzi, ale też jest nim przez całe życie”, mówi w rozmowie z portalem 24Kurier jeden z neonatologów, podkreślając, że wypis ze szpitala to dopiero początek wielospecjalistycznej drogi.
Podobnie ujmuje to dr Monika Kozłowska-Kubarska, która w Światowym Dniu Wcześniaka mówiła Serwisowi Zdrowie Dziecka Medonet, że wypis ze szpitala to dopiero początek długiej drogi rozwojowej dziecka urodzonego przed terminem.
Ratują dzieci ważące tyle, co paczka ryżu
Na oddziale dr Wójtowicz-Marcec rocznie przychodzi na świat ponad tysiąc dzieci, z czego około stu to wcześniaki. Około 50-60 z nich wymaga opieki na intensywnej terapii.
Dzięki rozwojowi medycyny i doświadczeniu lekarzy udaje się ratować coraz mniejsze dzieci. Lekarka przywołała przykład dziewczynki ważącej zaledwie 450 gramów, która urodziła się w 25. tygodniu ciąży. Obecnie na oddziale przebywają bliźniaki urodzone z wagą 870 i 1400 gramów; jeden z chłopców oddycha już samodzielnie, drugi przy wsparciu oddechowym.
„Początkowo bardzo obawialiśmy się o życie jednego z nich. Dziś chłopcy mają się coraz lepiej. Takie postępy dają rodzicom nadzieję”, dodała neonatolog.
Wśród wcześniaków trafiają się też dzieci z poważnymi wadami genetycznymi, wymagające opieki paliatywnej, m.in. z zespołem Edwardsa, zespołem Pataua czy zespołem Wolfa-Hirschhorna. Obecnie na lubelskim oddziale przebywa 11 wcześniaków, z czego troje z wadami genetycznymi.
„Zauważyłam, że coraz więcej pacjentek z różnych części Polski wybiera nasz ośrodek na poród w takiej sytuacji, by przez te ostatnie godziny czy minuty być ze swoimi dziećmi na oddziale. Części noworodkom nie jesteśmy w stanie pomóc, ale zależy nam na tym, aby to macierzyństwo, choć krótkie, było wartościowe”, zaznaczyła lekarka.
Co dalej dla rodziców wcześniaków?
Walka o zdrowie wcześniaka to także próba dla całej rodziny. W sytuacjach zagrożenia przedwczesnym porodem ogromne znaczenie ma szybka reakcja i tzw. transport in utero, czyli przewiezienie ciężarnej do specjalistycznego ośrodka z oddziałem neonatologicznym jeszcze przed narodzinami dziecka, przypomina w rozmowie z portalem rybnik.com.pl lek. Ewa Adamiec. Daje to noworodkowi znacznie większe szanse niż transport karetką po porodzie.
Zdrowotne konsekwencje zbyt wczesnych narodzin rosną wraz z każdym tygodniem, którego dziecku zabrakło: im niższy tydzień ciąży i mniejsza masa urodzeniowa, tym większe ryzyko powikłań wynikających z niedojrzałości organizmu.
Najczęstsze pytania
Kogo uważa się za wcześniaka?
Za wcześniaka uznaje się dziecko urodzone przed ukończeniem 37. tygodnia ciąży. O skrajnym wcześniactwie mówi się przy porodzie przed 28. tygodniem.
Ile dzieci w Polsce rodzi się przedwcześnie?
Według danych GUS około 7 proc. dzieci w Polsce przychodzi na świat przedwcześnie.
Jakie choroby mogą grozić wcześniakom w dorosłości?
Wcześniactwo zwiększa ryzyko nadciśnienia tętniczego, choroby wieńcowej, zawałów serca, udarów, cukrzycy, insulinooporności, astmy oraz zaburzeń neurologicznych, w tym spektrum autyzmu i zaburzeń depresyjnych.